રવેચી માતા મંદિર રાપર ઇતિહાસ અને પૌરાણિક કથા
રવેચી માતા મંદિર
જેને રવેચી ધામ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના રાપર તાલુકામાં રવ ગામ (મોટી રવ અને નાની રવ સહિત) પાસે આવેલું એક પ્રાચીન અને પૌરાણિક મંદિર છે. આ મંદિર દેવીસર તળાવના કાંઠે, લીલાછમ વૃક્ષો વચ્ચે સ્થિત છે અને તેનું વાતાવરણ અત્યંત રમણીય અને શાંત છે. આ મંદિર રવેચી માતા (આશાપુરા માતાનું એક સ્વરૂપ)ને સમર્પિત છે અને વાગડ વિસ્તારમાં તેની ખૂબ માન્યતા છે.
ઇતિહાસ અને પૌરાણિક કથા
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, મંદિરનું મૂળ નિર્માણ પાંડવો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. તે સમયે મંદિરમાં ૯ ગુંબજો અને શિખરો હતા. જો કે, બાદમાં બાબી સુલતાનની સેના દ્વારા તેને તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું. આ મંદિર સાથે અનેક કથાઓ જોડાયેલી છે, જેમાં એક મુખ્ય કથા સામબાઈ માતાની છે. સામબાઈ માતા ભટ્ટી ખેંગાર ભોપાની પુત્રી હતી અને તેઓ વિધવા કન્યા તરીકે રવેચી માતાની ભક્તિમાં લીન થઈ ગયા હતા. તેમણે વિક્રમ સંવત ૧૮૭૮ (ઈ.સ. ૧૮૨૧)માં ૨૬,૦૦૦ કચ્છ કોરી (અથવા ૬૩૩ પાઉન્ડ)ના ખર્ચે મંદિરનું પુનર્નિર્માણ કરાવ્યું હતું.
મંદિરમાં એક શિલાલેખ છે જે વિક્રમ સંવત ૧૩૨૮ (ઈ.સ. ૧૨૭૧)નો છે. આ શિલાલેખ વાઘેલા રાજા અર્જુનદેવના સમયનો છે, જેમાં તેમણે માતાજીના મંદિર પાસે વાવ (કૂવો) બનાવી અને ૧,૬૦૦ દ્રવ્ય દાન કર્યું હોવાનો ઉલ્લેખ છે. આ શિલાલેખ મંદિરની પ્રાચીનતા અને ઐતિહાસિક મહત્વને સાબિત કરે છે.
માન્યતા છે કે રવેચી માતા ચાર ગામો (રવ, ડાવરી, ત્રંબૌ અને જેસડા)ને રક્ષણ આપે છે અને ત્યાં શિયાળાના પવનો અને રાત્રીના વાતો નથી થતા. અનેક ભક્તોને માતાજીના પરચા મળ્યા છે અને તેઓ તેમની માનતાઓ પૂરી કરે છે.
મંદિરનું વર્ણન અને સુવિધાઓ
મંદિર આશરે ૩૦ ફીટ લાંબું, ૧૭ ફીટ પહોળું અને ૫૪ ફીટ ઊંચું છે, જેમાં બે ગુંબજો છે. મુખ્ય ભાગ ૧૪ ફીટ x ૧૩ ફીટ વિસ્તારમાં ૪૪ ફીટ ઊંચાઈ પર છે. મધ્યમાં રવેચી માતાની વિશાળ મૂર્તિ છે, જેની સાથે ખોડિયાર માતા, આશાપુરા માતા, સામબાઈ માતા અને અંબા માતાની પ્રતિમાઓ છે. અહીં રામદેવજી, બટુક ખેતરપાળ અને નકલંકી ઘોડાની મૂર્તિ પણ છે.
મંદિર પરિસરમાં શીતળા માતા, ગણપતિ, હનુમાનજી, વાસંગી ખેતરપાળ, પંચમુખા મહાદેવનું મંદિર, કામધેનુ ગાયની દેરી, ધર્મશાળા, ભોજનશાળા અને વિશાળ ગૌશાળા (લગભગ ૨,૫૦૦ ગાયો સાથે) છે. યાત્રીઓને મફત સાત્વિક ભોજન અને છાસ આપવામાં આવે છે. અહીં અખંડ જ્યોત બળે છે અને દિવસમાં ત્રણ વખત આરતી થાય છે: સવારે ૪ વાગ્યે મંગળ આરતી, ૭ વાગ્યે શણગાર આરતી અને સાંજે ૭ વાગ્યે સંધ્યા આરતી.
મેળો અને મહત્વ
ભાદરવા સુદ આઠમે અહીં વિશાળ રવેચી મેળો ભરાય છે, જેમાં કચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને મુંબઈથી અનેક ભક્તો આવે છે. નવરાત્રિ દરમિયાન પણ દર્શનાર્થીઓનો ધસારો રહે છે. આ મંદિર વાગડ અને કચ્છ વિસ્તારમાં પંચશક્તિ (રવેચી, મોમાઈ, ખોડિયાર, આશાપુરા, અંબા)ના પ્રતીક તરીકે માનવામાં આવે છે અને તેનું ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ અપાર છે.
આ મંદિર રાપરથી લગભગ ૧૫ કિમી અને ભુજથી ૧૭૦ કિમી દૂર છે. તે કચ્છના પૂર્વ ભાગમાં દક્ષિણ કચ્છની જોગણીનાર અને ઉત્તર કચ્છની રુદ્રાણી જેવા અન્ય માતા મંદિરો સાથે જોડાયેલું છે.
What's Your Reaction?
