પુરુષોત્તમ માસની સંપૂર્ણ વાર્તા (મુખ્ય પૌરાણિક કથા)

પુરુષોત્તમ માસની સંપૂર્ણ વાર્તા (મુખ્ય પૌરાણિક કથા)

હિંદુ પંચાંગમાં દર ત્રણ વર્ષે એક વધારાનો માસ આવે છે, જેને અધિક માસ અથવા પહેલાં મલમાસ કહેતા હતા. આ માસમાં કોઈ દેવતાનું અધિષ્ઠાન ન હોવાથી લોકો તેને અશુભ માનતા હતા અને શુભ કાર્યો (જેમ કે લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ વગેરે) કરતા નહીં.

એક વખત આ અધિક માસ પોતાની વ્યથા લઈને ભગવાન વિષ્ણુ પાસે વૈકુંઠ ગયો અને વિનંતી કરી:

"પ્રભુ, બાર માસમાંથી દરેક માસને કોઈને કોઈ દેવતાએ અપનાવ્યો છે. ચૈત્રને ચૈતન્ય, વૈશાખને વિષ્ણુ, જેઠને સૂર્ય, આષાઢને યોગ, શ્રાવણને શિવજી, ભાદરવાને ઉમા, આસોને દુર્ગા, કારતકને કાર્તિકેય, માગશરને મન્મથ, પોષને ઇન્દ્ર, મહાને મધુસૂદન અને ફાલ્ગુનને ફાલ્ગુનદેવે અપનાવ્યા છે. પરંતુ મને કોઈએ અપનાવ્યો નથી. લોકો મને મલમાસ કહીને નિંદા કરે છે અને અશુભ માને છે. મારું દુઃખ દૂર કરો."

ભગવાન વિષ્ણુએ (અથવા કેટલીક કથાઓમાં શ્રીકૃષ્ણે) કરુણાથી કહ્યું:

"હે માસ, તું દુઃખી ન થા. હું તને અપનાવું છું. હું સર્વશ્રેષ્ઠ પુરુષોત્તમ છું, તેથી આજથી તારું નામ **પુરુષોત્તમ માસ** થશે. હવેથી તું સર્વ માસોમાં શ્રેષ્ઠ અને અત્યંત પવિત્ર ગણાશે. આ માસમાં ભક્તો જે ભજન, કીર્તન, પૂજા, જપ, દાન, સ્નાન, વ્રત કે ધર્મકાર્ય કરશે, તેને અનેક ગણું પુણ્ય મળશે અને તે સીધો મારા ધામમાં પ્રાપ્ત થશે."

આમ, મલમાસ પુરુષોત્તમ માસ બન્યો અને સૌથી શુભ અને પુણ્યદાયી માસ ગણાવા લાગ્યો. આ કથા પદ્મ પુરાણ, નારદ પુરાણ અને અન્ય મહાત્મ્ય ગ્રંથોમાં વર્ણવેલી છે.

અન્ય એક લોકપ્રિય વાત (હિરણ્યકશ્યપ સાથે જોડાયેલી)

કેટલીક કથાઓમાં કહેવાય છે કે હિરણ્યકશ્યપને બ્રહ્માજીએ વરદાન આપ્યું હતું કે તે વર્ષના ૧૨ માસમાં મરશે નહીં. તેને મારવા માટે ભગવાન વિષ્ણુએ ૧૨ને ૧૩ માસ કરીને અધિક માસની રચના કરી અને નરસિંહ અવતાર લઈને તેનો વધ કર્યો. પછી આ માસને કોઈ દેવતાએ અપનાવ્યો નહીં, તેથી વિષ્ણુએ તેને પોતાનું નામ આપ્યું.

દ્રૌપદીની કથા (મહત્વ દર્શાવતી ઉદાહરણ વાર્તા)

પૂર્વજન્મમાં દ્રૌપદી મેઘાવી ઋષિની પુત્રી મેઘાવતી હતી. તેને લગ્ન ન થતાં દુઃખી થઈને તેણે પુરુષોત્તમ માસના વ્રતનો અનાદર કર્યો. તેના કારણે શાપ મળ્યો અને આ જન્મમાં તેને પાંચ પતિ મળ્યા અને સભામાં અપમાન સહન કરવું પડ્યું. પછી કૃષ્ણની સલાહથી પાંડવો અને દ્રૌપદીએ આ માસનું વ્રત કર્યું અને સુખ-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.

આ માસમાં ભગવાન વિષ્ણુ અથવા કૃષ્ણની ભક્તિ, ભાગવત-ગીતા પાઠ, દાન અને વ્રત કરવાથી અપાર પુણ્ય મળે છે. જય શ્રી કૃષ્ણ!