માતા માનસા દેવી મંદિર mansa devi haridwar history

માતા માનસા દેવી મંદિર

એક વાર્તા મુજબ, શિવાલિક ટેકરીઓમાં, એક ગાય દરરોજ આવતી અને ટેકરીની ટોચ પર 3 બાજુના પથ્થરો (પિંડી) સ્થળોએ દૂધ અર્પણ કરતી. સ્થાનિક રહેવાસીઓએ જોયું કે ત્યાં 3 પવિત્ર શિલાઓ ઉત્પન્ન થઈ હતી અને તેઓએ પૂજા કરવાનું શરૂ કર્યું અને તે શ્રી સતીનું કપાળ હોવાનું જાણવા મળ્યું.

તે મુજબ એક મંદિર બનાવવામાં આવ્યું, જે અંતે મણિમાજરાના મહારાજા ગોપાલ સિંહે 1811-1815 ના સમયગાળા દરમિયાન પંચકુલાના તહેસીલ અને જિલ્લાના બિલાસપુર ગામમાં શિવાલિક ટેકરીઓની તળેટીમાં સ્થિત શ્રી મનસા દેવીનું વર્તમાન મુખ્ય મંદિર બનાવ્યું. મુખ્ય મંદિરથી 200 મીટરના અંતરે, પટિયાલા મંદિર જે 1840 માં તત્કાલીન મહારાજા પટિયાલા શ્રી કરમ સિંહ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું.

આ મંદિરને મણિમાજર રાજ્યનું સમર્થન પ્રાપ્ત હતું. પેપ્સુમાં રજવાડાઓ વિલય થયા પછી રાજ્ય સરકારનું સમર્થન સમાપ્ત થયું અને મંદિરો ઉપેક્ષિત રહ્યા. ત્યારબાદ મણિમાજરાના રાજાએ આ મંદિરના પૂજારીને 'ખીદમતુઝર' તરીકે નિયુક્ત કર્યા, જેમની ફરજ મંદિરના દેવતાની પૂજા કરવાની હતી. પેપ્સુમાં રજવાડાના વિલિનીકરણ પછી, આ પૂજારીઓ મંદિર અને મંદિર સાથે જોડાયેલી જમીનના નિયંત્રણ અને વ્યવસ્થાપનના મામલે સ્વતંત્ર બન્યા. તેઓ ન તો આ મંદિરનું જાળવણી કરી શક્યા કે ન તો મુલાકાતી ભક્તોને જરૂરી સુવિધાઓ પૂરી પાડી શક્યા અને આમ મંદિરની સ્થિતિ દિવસેને દિવસે બગડતી ગઈ. એટલી હદે કે યાત્રાળુઓ માટે કોઈ યોગ્ય વ્યવસ્થા નહોતી. એવું કહેવાય છે કે આજે જે જગ્યાએ માતા મનસા દેવી મંદિર છે, ત્યાં સતી માતાના માથાનો આગળનો ભાગ પડી ગયો હતો. મનસા દેવીનું મંદિર પહેલા માતા સતીના મંદિર તરીકે જાણીતું હતું. એવું માનવામાં આવે છે કે મણિમાજરાના રાજા ગોપાલદાસે તેમના કિલ્લાથી મંદિર સુધી એક ગુફા બનાવી હતી, જે લગભગ 3 કિલોમીટર લાંબી છે.

તેઓ દરરોજ તેમની રાણી સાથે આ ગુફામાંથી માતા સતીના દર્શન કરવા જતા હતા. રાજા દેખાયા નહીં ત્યાં સુધી મંદિરનું કબાટ ખુલ્યું ન હતું.

માનસા દેવી મંદિર પંચકુલા ઝાંખી

શિવાલિક પર્વતમાળાની તળેટીમાં આવેલું, સુંદર મંદિર સંકુલ હરિયાણાના પંચકુલા જિલ્લામાં મણિ માજરા નજીક બિલાસપુર ગામની સરહદે 100 એકર વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. મનસા દેવી મંદિરે શક્તિ (મનસા દેવી) ની પૂજા માટે એક મહત્વપૂર્ણ મંદિર હોવાની પવિત્રતા જાળવી રાખી છે, જે જન્મજાત કોસ્મિક ઊર્જાનું દૈવી સ્ત્રીત્વ છે, જેને હિન્દુ ધર્મ અને શક્તિવાદમાં બ્રહ્માંડની શક્તિઓનું પ્રતીક અને શાસન કહેવામાં આવે છે. આખું મંદિર સંકુલ શિવાલિક તળેટીના લગભગ 100 એકરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. મંદિરનું મુખ્ય આકર્ષણ એક વૃક્ષ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું છે જેની આસપાસ ભક્તો તેમની પ્રાર્થનાનો જવાબ મેળવવા માટે પવિત્ર દોરા બાંધે છે.

તે અદ્ભુત રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે જેમાં મુખ્ય મંદિરમાં દિવાલ ચિત્રોના આડત્રીસ પેનલો છે, ઉપરાંત દિવાલો અને છત પર ફૂલોની ડિઝાઇન છે. 19મી સદીની શરૂઆતમાં મહારાજા ગોપાલ સિંહ દ્વારા બાંધવામાં આવેલ, તે ઉત્તર ભારતના સૌથી પ્રખ્યાત શક્તિ મંદિરોમાંનું એક છે. દેશના આ ભાગમાં શક્તિવાદ સૌથી વધુ અનુસરવામાં આવતી માન્યતાઓમાંની એક છે, જેમાં ઘણા ઉત્તરીય રાજ્યોમાં મહત્વપૂર્ણ મનસા દેવી મંદિરો છે. આ મંદિર હવે સરકાર દ્વારા એક વારસા સ્થળ તરીકે જાળવવામાં આવે છે. દંતકથાઓ અને દંતકથાઓથી ભરેલું, અહીં એક જીવંત વાતાવરણ હંમેશા હાજર રહે છે.

વધુ માહિતી માટે www.mansadevi.org.in